Κυριακή, 28 Φεβρουαρίου 2016

Ο ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΜΟΥ Ο UMBERTO ECO






O Umberto Eco δεν γράφει πια εδώ. Νόμιζα πως είναι ο τίτλος του καινούργιου του βιβλίου. Δεν θα άφηνε τον Ουελμπέκ να παίξει μόνος στην ιδέα. Αλλώστε και ο θάνατος είναι ένας κώδικας. Αυτά σκέφτηκα στην αρχή. Καθώς περνούσα τη ζωή μου στη μνήμη μου  κατάλαβα οτι αυτός ο άνθρωπος στάθηκε για μένα πάντα έστω και ασυνείδητα ένα σημείο αναφοράς.


Όταν πήγα για πρώτη φορά στην Ιταλία το 1979 είχα την αίσθηση όχι μιας άλλης χώρας ενός άλλου πλανήτη. Εγώ εκ Βόλου με μια παιδεία που περιελάμβανε Λουντέμη και Δον Κιχώτη δεν κυνηγούσα ανεμόμυλους αλλά κυνηγούσα ένα τίποτα που πάντοτε το βρίσκεις άφθονο όταν το ψάχνεις. Το πρώτο χτύπημα ήρθε στον ναρκισσισμό μου και ήταν το πιο μεγάλο. Από την οικογένεια και την αναγνωρισιμότητα της μικρής κοινωνίας λόγω μιας εξωστερεφούς κοινωνικής ζωής  βρέθηκα στην απόλυτη ανωνυμία.  Κάποιες μέρες που κοιμήθηκα στα παγκάκια στο σταθμό της Περούτζια σκεφτόμουν ότι αν ερχόνταν κάποιος να με δολοφονήσει σε εκείνο το μέρος κανείς δεν επρόκειτο να αναζητήσει ούτε καν τη σωρό μου. Για αυτό το πρώτο πράγμα που έφτιαξα γυρίζοντας στην Ελλάδα ήταν αυτό που έχουν οι στρατιώτες στη πόλεμο ένα άκαφτο πλακίδιο ώστε να βρω επώνυμη ταφή. Φαίνεται οτι η αίσθηση κατωτερότητας μέχρι εκεί μπορούσε να οδηγήσει την σκέψη μου.


Η Ιταλία τότε μου φαίνονταν ένας τόπος Παραδείσου που την είχε επισκεφθεί κάποιος από κάποιο άλλο μέρος χωρίς να έχει τις απαραίτητες προυποθέσεις, ούτε να τον κατανοήσει ούτε ακόμα περισσότερο για να ενταχθεί σε αυτόν. Κάποια φορά τόλμησα να μιλήσω για τις «σιωπές αγαπημένες της σελήνης» του Βιργίλιου σε έναν Ιταλό και με κοίταζε με ένα ύφος σαν να το είχα σκάσει από το ψυχιατρείο. 


Χωρίς να αναφέρω ολη την ιταλική περιπέτεια μου αλλάζοντες σχολές και πόλεις, έχοντας υποστεί την άρνηση λόγω ντροπής και λογω απρόβλεπτων συνθηκών να πάω στο Πράτο στη σχολή του Βιττόριο Γκάσμαν κι ευτυχώς δηλαδή γιατί μόλις μιλούσα Ιταλικά κοκκίνιζα από την ντροπή μου – βρέθηκα κατόπιν παρότρυνσης του φίλου μου Δημήτρη Καζαντζή ( από τους μεγαλύτερος συντηρητές έργων τέχνης σήμερα και έναν υπέροχο σκηνογράφο)  στην Μπολόνια. Είχα φτάσει Ιουνιο του 81. Τέλη Ιουλίου στους στους πύργους της πολης , το βράδυ  ακούω τον  Carmelo Bene στην Lectura Dantis. Είχε περάσει ένας χρόνος από το μακελειό του σταθμούτης Μπολόνια. Κράτησα εκείνο το βράδυ σαν τα πιο σημαντικά κομμάτια της ζωής μου.


Μου είχε πει ο Δημήτρης «η μόνη σχολή που μπορείς να πας είναι η DAMS (Discipline del Arte, Musica e Spettacolo). Σπουδές σημειωτικής  πάνω σε τρείς ξεχωριστές κατευθύνσεις Τέχνης, Μουσική και Θεάματος). Εμαθα ότι αυτό το ξεχωριστό ανεξάρτητο τμήμα διευθύνονταν από τον Umberto Eco που είχα αρχισει να τον διαβάζω πρώτα από την αρθρογραφία του  στην εφημερίδα Manifesto και στα περιοδικά και αργότερα από  «Το όνομα του Ρόδου» που το αγόρασα μετά από  το πρώτο μάθημα που παρακολούθησα μαζί του. Τα μαθήματα του δεν ήταν παραδόσεις καθηγητού πανεπιστήμιου ήταν μια performance η καλύτερα ένας διαφορετικός τρόπος κατανόησης του κόσμου. Ολα μπορούσαν να ενταχθούν σε ένα κώδικα και αυτός ο κώδικας θα μπορούσε να ερμηνευθεί κάτω απο συγκεκριμμένα όρια. Τα σημεία αξιολογούνται  σε σχέση με τον κώδικα και από αυτόν αποκτούν σημασία.  Ενα κείμενο ή έναν οποιοδήποτε κώδικα μπορείς να τον εξετάσεις με όποιο «εργαλείο» επιλέξεις, έτσι  μπορείς να εξετάσεις την αισθητική ενός θεολογικού κειμένου (που το έκανε ο Εκο στον Ακινάτη) αλλά και την θεολογία στο έργο ενός μαθηματικού κειμένου. 


Εκείνο που θυμάμαι από αυτόν είναι το εξής περιστατικό. Πρέπει να ήταν το 1983 ή το 1984 τα κτίρια του Πανεπιστήμιου ήταν νοικιασμένα στο ιστορικό κέντρο της πόλης. Σε ένα απο αυτά γκρεμίστηκε το πάτωμα ενός ορόφου, ευτυχώς  βράδυ, χωρίς να τραυματιστεί κανένας. Ηταν η ευκαιρία για μια κατάληψη που ως κύριο αίτημα δεν ήταν τα κτήρια αλλά η επαγγελματική αποκατάσταση που έδινε η σχολή. Το απολυτήριο αυτής της σχολής ήταν μέν αναγνωρισμένο ως πανεπιστημιακό πτυχίο αλλά δεν οδηγούσε σε καμμία εξειδίκεση στην αγορά εργασίας. Η απεργία έγινε  με  κυρίως αίτημα να αποκτήσει το πτυχίο μια επαγγελματική κατοχύρωση. Στην μεγάλη γενική συνέλευση που έγινε στο αμφιθέατρο ήρθε να μιλήσει ο υπεύθυνος του τμήματος  ο Umberto Eco. Όταν άρχισε να μιλάει επικρατούσε μια τεταμμένη ατμόσφαιρα μετά από λίγο τα πάντα ησύχασαν. Ο Eco αρχισε να μιλάει όχι για την επαγγελματική κατοχύρωση αλλά για το πώς έγινε στην Μπολόνια το πρώτο πανεπιστήμιο της Ευρώπης. Αφού μίλησε για δύο περίπου ώρες για την σημασία της γνώσης στη δημιουργία ενός ελευθερου ανθρώπου  και οτι αυτή ειναι πιο σημαντική από την επαγγελματική κατοχύρωση, σταμάτησε. Μας είπε ευχαριστώ και έφυγε. Την ίδια ώρα η γενική συνέλευση πήρε απόφαση για την άρση της κατάληψης και την αναστολή της απεργίας χωρίς η διοικούσα επιτροπή να εξηγήσει αλλά έχοντας όλοι καταλάβει το γιατί. 


Όταν έφυγα από την Ιταλία έβλεπα συνεντεύξεις του και διάβαζα τα βιβλία του οχι γιατί μόνο ενδιαφερόμουν για αυτά που έγραφε αλλά  γιατί για μένα ήταν ένα κομμάτι της προσωπικής μου μυθολογίας.  Τώρα που η επίγεια περιπέτεια του τελείωσε,  ένοιωσα ένα δάγκωμα γιατί μαζί του φεύγει και μια άλλη  Ιταλία της Ροσσανα Ροσάλντα, του Μπερλιγκουέρ, του Καρμελο Μπένε, του Εντουάρντο Ντε Φιλίππο, του Παζολίνι . Μια άλλη  Ιταλία που υποστήριζε την διαφορετικότητα του κάθε ανθρώπου, το ξεχωριστό του κάθε ανθρώπου, εκείνο που έγραφε ο Αγ. Ιωάννης ο Δαμασκηνός «ο άνθρωπος ήγουν πρόσωπο, ήγουν άτομο». Πρόσωπο ως προς την κοινωνικότητα του , άτομο σε κάποια απο τα ιδωματά του. Τα ακοινώνητα ιδιώματα των θεολόγων που έκαναν τον κάθε άνθρωπο συγγενή του Θεού. Και πόνεσα πιο πολύ γιατί όπως φαίνεται η επικράτηση του βιομηχανοποιήμενου ανθρώπου έχει λιγότερα οχυρά να αντιμετωπίσει. Σε αυτό το σημείο ο αθεος δάσκαλος Uberto Eco μου έδωσε μαθήματα υψηλού ορθόδοξου χριστιανισμού  δίνοντας μου να καταλάβω ότι  ο κώδικας της κατανόησης του κόσμου έχει γίνει αυστηρά προσωπικός αλλά εν τούτοις επειδή παραμένει ανθρώπινος μπορεί να ερμηνεύεται πάντα μέσα σε κάποια όρια τα οποία όμως δεν καταργούν το άνθρωπο και την μοναδικότητα του αλλά ανυψώνουν αυτή την μοναδικότητα ως κάτι ανεπανάληπτο και για αυτό σημαντικό. Ισως τώρα να συνάντησε τον Μακάριο τον Αιγύπτιο για να συμφωνήσουν οτι ασήμαντα πράγματα δεν υπάρχουν αλλά μονάχα πράγματα που δεν δίνουμε σημασία σε κάτι που θα έβρισκε απολύτως σύμφωνο τον κ. Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη. 


Οπως και νάναι τον ευχαριστώ για το δρόμο που άνοιξε στην Ευρώπη που πεθαίνει αλλά και σε μένα όσο βέβαια ήμουν ικανός να καταλάβω...