Τετάρτη, 9 Φεβρουαρίου 2011

Το φορολογικό νομοσχέδιο ως «παιχνίδι» εμπιστοσύνης

Για τους πολλούς τα οικονομικά ειναι θέματα που αφορούν "κάποιους" για δε τα φορολογικά πολύ πιθανόν να αφορούν τους τηλεθεατές πρωϊνών εκπομπών. Αναρτώ αυτό το κείμενο όμως για όλους όσους ενδιαφέρονται για το πώς ένα κείμενο παράγει λογικές αρχές και μπορεί να αποτελεί υπόδειγμα λόγου έστω κι αναφέρεται για φορολογικά θέματα, ίσως και για αυτό.


Του Δ.Κ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ

Συνήθως πιστεύουμε ότι οι κοινωνίες είναι «αυτό που τις κάνουν οι νόμοι τους».

Ομως καλύτερα θα ήταν να πιστεύουμε ότι οι κοινωνίες είναι αυτό για το οποίο τις «προετοιμάζουν εκ των προτέρων να γίνουν τα συναισθήματα, οι πεποιθήσεις, οι ιδέες και οι συνθήκες της καρδιάς και το πνεύμα των ανθρώπων που τις διαμορφώνουν...» (Α. de Tocqueville). «Οι φόροι βέβαια είναι η τιμή του πολιτισμού» και πάρα πολλοί οικονομολόγοι προσπάθησαν να συσχετίσουν μια βέλτιστη φορολογική θεωρία με τη λειτουργία ενός «μηχανισμού» κοινωνικής ευημερίας.

Η «προοδευτική» φορολόγηση του εισοδήματος (πρότυπο μοντέλο Sir James Alexander Mirrless - 1996 Νόμπελ Οικονομίας) είναι στην ουσία η οικονομική έκφραση της ιδέας της ισότητας. Ομως, από το 2007 ο Emanuele Canegrati (Canegrati's formulae) έδειξε ότι, αν περάσουμε στην παραδοχή ότι οι κυβερνήσεις δεν επιδιώκουν τη μεγιστοποίηση της κοινωνικής ευημερίας αλλά το πώς θα κερδίσουν τις επόμενες εκλογές, παρατηρείται εν πολλοίς μια νέα ισορροπία.

Οι φορολογικοί συντελεστές είναι χαμηλότεροι για τις πιο ισχυρές ομάδες της «κοινωνίας των πολιτών» παρά για τις ασθενέστερες και φτωχότερες [βλ. και Canegrati, Emanuele (2008), in Papanikos, Gregory Τ., Applied Economic Research, Athens, pp. 299-314, - ATINER]. Κάποιος θα μπορούσε να ερμηνεύσει με αυτόν τον τρόπο, φέρ' ειπείν, την οριζόντια φορολόγηση των συντάξεων ή την αποστροφή «μαζί τα φάγαμε» και, από την άλλη, το ως αντίδραση εκδηλούμενο κίνημα του «δεν πληρώνω», όχι ως «ανυπακοή», αλλά ως μη παραχώρηση της «ατομικής αδυναμίας» στο κράτος. Η άποψη φυσικά ότι η δημοκρατική φορολογία νομιμοποιείται επειδή ακριβώς επιβάλλεται από μια δημοκρατική πολιτεία «απορρίπτεται από εκείνους που ισχυρίζονται ότι όλες οι μορφές διακυβέρνησης, όπως η δημοκρατία, μπορεί να είναι καταπιεστικές».

Σήμερα επίσης η γερμανική άποψη πιέζει ώστε να «περάσει» η δική της θέση περί ελλείμματος στα Συντάγματα των κρατών της Ε.Ε. Από την άλλη πλευρά, εάν δούμε λίγο παλιότερα, ο Francis Beverly Biddle (1886-1968), μεταφέροντας τη γνώμη του Oliver Wendell Holmes, Jr. (1841-1935), έγραφε ότι «ένα Σύνταγμα δεν έχει σκοπό να ενσωματώσει μια συγκεκριμένη οικονομική θεωρία», ίσως γιατί ο Biddle ήταν ο επικεφαλής Αμερικανός δικαστής στη δίκη της Νυρεμβέργης ή ίσως γιατί ο Holmes υπηρέτησε επί 30 χρόνια ως δικαστής στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ και ήξεραν τι σημαίνει η επιβολή μιας και μοναδικής ομοιόμορφης άποψης.

Τώρα πλέον εμείς σπάνια προσέχουμε τους παλιότερους, θεωρώντας πιθανώς ότι τα προβλήματα φορολόγησης είναι μόνο προβλήματα κοινωνικής μηχανικής (όρος του Kevin David Mitnick), ένα ιδιότυπο «con game», ένα παιχνίδι εμπιστοσύνης, που δημιουργεί δική του διάλεκτο - λέτε να τοποθετήσουμε, μέσα στο πλαίσιο της δημιουργίας νέας διαλέκτου, τις αλλαγές ονομάτων υπουργείων και μετά την ξανα-αλλαγή τους, τις αλλαγές τοποθεσιών των γραφείων των κομμάτων εξουσίας ή θα ήταν υπερβολή; Το νέο όμως είναι ότι, μεταξύ των ελαχίστων πολιτών που ακόμα και σήμερα υπερασπίζονται ιδεολογικές αρχές, κυριαρχούν πλέον οι «swing voters», οι «ψηφοφόροι της κούνιας», που μετακινούνται προς το ένα ή το άλλο κόμμα ανάλογα με την ικανοποίηση των ατομικών συμφερόντων ή των συμφερόντων της ομάδας στην οποία ανήκουν. Συνήθως αυτό που συμβαίνει (Single-Mindedness theory-SMT) είναι ότι «οι ομάδες που μπορούν να επικεντρωθούν σε έναν ελάχιστο αριθμό θεμάτων αποκτούν μεγαλύτερη πολιτική δύναμη και συνήθως παίρνουν αυτό που θέλουν» σε σχέση με τον πολίτη που ενδιαφέρεται για το καλό της χώρας του γενικά (βλ. σχετικά βαθμό ομοιογένειας ατόμων με πολιτικές προτιμήσεις: Casey Β. Mulligan, Xavier Sala-i-Martin. Βλ. επίσης το σχετικό «σύνθημα» Ρέππα εσχάτως τροποποιημένο: «Δεν κουνάμε ποτέ το δάκτυλο στους εργαζόμενους, ταυτοχρόνως απαιτούμε κι εκείνοι να μη δείχνουν τη γροθιά τους στην ελληνική κοινωνία»).

Στο τέλος βέβαια, συναινούντων και των πολιτικών, καταλήγεις να μη ζεις σε μια κοινωνία πολιτών αλλά σε μια κοινωνία συντεχνιών. Υπάρχουν αντιρρήσεις για το νέο φορολογικό, όμως εκτός των κοινότοπων (ανάπτυξη, πάταξη της φοροδιαφυγής, συνεχείς αλλαγές κ.λπ.), καλό θα ήταν να επιδιωχθεί και η βελτίωση σε σχέση με την παραγωγή από τον ίδιο το νόμο -«νεκρού κόστους»- εξαιτίας της πολυπλοκότητάς του. Ατελείωτες πληρωμένες φορολογικές συμβουλές για την εφαρμογή του, συμβουλές δικηγόρων, ένα μη προσδιορισμένο και συνεχώς αυξανόμενο «κόστος συμμόρφωσης». Τα απλά πράγματα είναι κυρίως τα σημαντικά, ο διάβολος -ως γνωστόν- κρύβεται στη λεπτομέρεια.

Δεν υπάρχουν σχόλια: