Τρίτη, 22 Φεβρουαρίου 2011

ΟΙ ΚΥΝΗΓΟΙ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ


Οι κυνηγοί των ονείρων διαμαρτύρονται στα όνειρά τους εκεί που ο παρών χρόνος αντικαθίσταται από την αίσθηση της βροχής που φέρνει πάντα ναυάγια στον ύπνο. Και μείς έχουμε ναυαγήσει προ πολλού ανάμεσα στις πιστωτικές κάρτες, στις πισίνες και στο άδειασμα μετά του ονείρου από τα υλικά του περιττώματα. Έχουμε ναυαγήσει ανάμεσα σε όλα τα όνειρα των κυνηγών του ονείρου που μεταβλήθηκαν από τη μια στιγμή στην άλλη σε εφιάλτη. Αναρωτιέμαι τι ρόλο μπορεί να παίξει ένα στοιχείο διαμαρτυρίας του προηγούμενου αιώνα που ονομάζεται απεργία εμπρός στην κατεδάφιση όλου του ονειρικού μας κόσμου που χτίσθηκε επιμελώς εδώ και δεκαετίες; Ίσως πρόκειται για ενστικτώδεις κινήσεις ανεύρεσης της απολεσθείσας αθωότητας από την εισβολή των reality στον αμφιβληστροειδή μας αναιρώντας οποιαδήποτε ψευδαίσθηση πραγματικότητας. Το πρόβλημα σήμερα δεν είναι ότι ζούμε σε έναν κόσμο που καταστράφηκε το κοσμοείδωλο, το πρόβλημα είναι ότι πιστεύουμε ότι μπορούμε να το ξαναστήσουμε αλλά δεν έχουμε στα χέρια μας ούτε ένα κομμάτι, το πάζλ αποσύρθηκε. Ο Μίλοραν Πάβιτς γράφει στο «Λεξικό των χαζάρων» «Στην παιδική μου ηλικία είδα σε ένα λιβάδι να συγκρούονται δυο πεταλούδες. Λίγη χρωματιστή σκόνη πέρασε από ένα φτερό στο άλλο και συνέχισαν το πέταγμά τους, ενώ εγώ ξέχασα το συμβάν. Χτες το βράδυ ένας άνθρωπος παίρνοντας με ποιος ξέρει για ποιόν με χτύπησε με μαχαίρι. Πριν να συνεχίσω το δρόμο μου από το μάγουλό μου τινάχτηκε λίγη πεταλουδίσια σκόνη…»

Οι κυνηγοί ονείρων αρέσκονται σε τέτοιες ιστορίες που φέρνουν σε αντιφάσεις τόσο την ίδια πραγματικότητα όσο και τον ίδιο λόγο που φαίνεται να αυτοαναιρείται μόνο με την έκφραση του. Στην πραγματικότητα δικαιώνονται γιατί σήμερα καταλαβαίνουμε ότι ο κόσμος μας είναι πιο περίπλοκος από το όνειρο και γίνεται περισσότερο περίπλοκος όταν κάποιος προσπαθεί να κυβερνήσει αυτό το όνειρο. Αλλά ωστόσο οι κυνηγοί ονείρων δεν ανησυχούν για το γεγονός ότι οι απόπειρες αυτοκτονίας πολλαπλασιάσθηκαν μαζί με τις νεκρές ελπίδες χιλιάδων ανθρώπων καθώς οι άνθρωποι αυτοί αποτελούν το άυλο στοιχείο του δικού τους ονείρου το οποίο αντιμετωπίζουν με ιλαρότητα ελπίζοντας ότι στη θέση της κόλασης θα έρθει με μαγικό ραβδί ο παράδεισος προκειμένου να μην χαλάσει η βολή τους.

Οι κυνηγοί ονείρων ισχυρίζονται όπως αναφέρει ο Πάβιτς ότι «στο όνειρο νοιώθουμε όπως στο ψάρι στο νερό. Κατά καιρούς αναδύονται από το όνειρο, ρίχνουνε μια ματιά στον κόσμο, στην ακτή, αλλά ξαναβυθίζονται βιαστικά και με απληστία επειδή νοιώθουμε καλά μόνο στα βάθη» και προσθέτει πως «στο βυθό κάθε ονείρου κείται ο Θεός» Στο δικό μας όνειρο, το ελλαδικό φαίνεται ότι είμαστε σε μέτρια βάθη καθώς αρνούμαι ακόμα και στον ύπνο την περαιτέρω κατάδυση. Είναι κάποιες φορές που βρισκόμαστε στα 1204 που οι Φράγκοι πετάνε από την κολώνα του Θεοδοσίου τον Αλέξιο τον Ε τον Μούρτζουφλο που πριν αρχίσει να φωνάζει τα συνθήματα «Εξω οι Φράγκοι» είχε σκοτώσει τον νεαρό αυτοκράτορα Ισάακιο. Εκτοτε διάφορα ονόματα παρουσιάζονται στο όνειρο και μέσα σε αυτά περιπλανιέται αυτό του Λέοντα Σγουρού αυθέντη Ναυπλίας, Άργους και Κορίνθου που ως οργισμένο όνειρο φτάνει μέχρι την Λάρισα και πάλι αυτός μέσα σε όνειρο και συγχρόνως αποτελώντας μέρος του δικού μας ονείρου κυνηγιέται από τους Φράγκους, οχυρώνεται στην Ακροκόρινθο και μέσα στα νεύρα του πηδάει με το άλογο του από τον γκρεμό και σκοτώνεται. Τα νεύρα προκαλούν όνειρα νευρικά και όταν βρίσκεσαι σε περιβάλλον που δεν γνωρίζεις έχεις δύο λύσεις ή να προσπαθήσεις να ξυπνήσεις ή να οργιστείς αυτοκτονώντας. Με την εισβολή των Ευρωπαίων στην αρχή και μετά των Τούρκων κατοικήθηκαν τα όνειρά μας από άλλους πάνω από 700 αιώνες. Χρόνος αρκετός για να εγκλιματισθεί το ψάρι να βρίσκει ηδονή ακόμα και στο οινόπνευμα.

Στην παρούσα φάση οι κυνηγοί των ονείρων μετέτρεψαν σε εφιάλτη την προηγούμενη βαρυστομαχιά μας γιατί είναι εθισμένοι στους εφιάλτες, οι οποίοι εν τέλει είναι η βασιλική οδός για το δικό μας ξύπνημα. Άλλωστε η μετάφραση των ονειρικών λέξεων πάντα μας δίνει την ευκαιρία να ξαναγυρίσουμε στην καταγωγή μας και αν δεν μπορούμε να την αναιρέσουμε τουλάχιστον να την αποδεχτούμε. Με αυτή την έννοια το «αγαπάτε αλλήλους» είναι εξ’ ίσου απαγορευτικό με το «πατήρ πάντων ο πόλεμος» που τόλμησε ο Ηράκλειτος. Η καταγωγή είναι πάντα γένους θηλυκού και εγκυμονεί τους εφιάλτες αυτών που κοιμούνται ακόμα και στον ύπνο τους.

Και προφητεύουνε οι κυνηγοί των ονείρων : «Δεν θα είμαστε ίδιοι μετά από αυτό όπως δεν ήμασταν ποτέ κάτι πριν αυτό. Φτιαγμένοι με το ονειρικό υλικό φαντασμάτων κατανάλωσης με ρημαγμένες ενοχές κι επιθυμίες που τελείωναν σε ινστιτούτα αδυνατίσματος μαζί με το όραμα μιας ενωμένης Ευρώπης.» Και βέβαια δεν είμαστε οι ίδιοι. Ξαφνικά τα μάτια άνοιξαν και την λαμπρή εικόνα την αντικατέστησαν τα ψωραλέα κουρέλια μας. Περιφέρουμε βεβαίως πρωθυπουργούς και κυβερνήσεις και αντιπολίτευση «ένας πρώην αυτοκράτωρ που δείχνει με ψωραλέα έπαρση την ρημαγμένη παράγκα αποκαλώντας την Imperium, ενώ χιλιάδες κοπρόσκυλα κάθε λογής τραβάνε με τα δόντια τους την σκατωμένη του πορφύρα γρυλίζοντας εν χορώ των τέως εθνικό ύμνο της Βασιλίδος»(Δ. Δημητριάδης «Πεθαίνω σαν χώρα»). Υπό την έννοια αυτή ζούμε ακριβώς το τέλος μιας άλλης Μεγάλης Ιδέας, έναν άλλο ρημαδοπόλεμο όπως αυτός του 1897 που πριν από την μάχη αξιωματικοί και οπλίτες παρατούσαν τα όπλα και έτρεχαν κρατώντας τα βρακιά τους και μαζί τους τα όνειρα για μια αυτοκρατορία .

Υπάρχει μια διάσταση θανάτου στο όνειρο, λοιπόν, που δεν θα τη βιώσουμε ποτέ. Γιατί την ώρα ακριβώς που θα παρουσιαστεί Αυτός με τα χέρια και πάλι ανοιγμένα στο σχήμα του σταυρού εμείς θα ψάχνουμε για λάδι στα χνάρια των ονείρων μας. Γιατί αυτό που δεν έγινε κατανοητό ως φαίνεται Αυτός μας κάλεσε σε μια συνεχή συνειδητότητα και διακινδύνευση ελευθερίας έτσι ώστε οι κυνηγοί των ονείρων να μην μπορούν να κατέβουν σε κανένα όνειρο.

Η ουαί η δευτέρα απήλθε, η ουαί η τρίτη ιδού έρχεται, ταχύ.

Δευτέρα, 21 Φεβρουαρίου 2011

Η ΜΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΜΙΜΗΣΗΣ


Ο παππούς του νεκρός στην Αλβανία. Τα κόκαλά του δεν τα μάζεψαν, ποτέ. Έμεινε μόνο η φωτογραφία. Ο πατέρας του πνιγμένος στην Μακρόνησο σ’ ένα τσουβάλι γάτες. Ατύχημα είπαν οι αρχές. Κι αυτός στη μνήμη του από φωτογραφία. Μεγάλωσε με τις φωτογραφίες παραμάσχαλα. Τώρα στα πενήντα πέντε άνεργος του λέει η κόρη του να βρει λεφτά για να πληρώσει νοίκι στην πόλη που σπουδάζει και αυτός κοιτάει τις φωτογραφίες. Ίσως τελικά σε αυτή τη χώρα η ύπαρξη να περιορίζεται σε μια φωτογραφία. Δηλαδή είναι μια χώρα μίμηση της μίμησης της ζωής που έλεγε κι ο Πλάτωνας, ένα τίποτα.

Σάββατο, 19 Φεβρουαρίου 2011

Η ΜΟΙΡΑ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ


Και η συζήτηση συνεχίζεται… τα νομοσχέδια που έρχονται και γυρίζουν πίσω. Οι φωνές – δίκαια- οργισμένες που προσπαθούν να συγκροτήσουν έναν λόγο κι αντί αυτού ακούγεται ένας μυκηθμός, μια οχλοβοή όπου όλοι μαζί διαμαρτύρονται χωρίς κανείς να καταλαβαίνει τι ακριβώς είναι αυτό που αναμένεται. Και το χειρότερο είναι το εξής : κανείς δεν πιστεύει ότι ακόμα κι αν υπήρχε η δυνατότητα να γυρίσουμε πίσω δύο χρόνια πριν και αυτό δεν έχει κανένα νόημα. Ζούμε την τραγωδία αυτού που ζει σε ένα καινό νοήματος. Γιατί μέσα στην ομφαλοσκοπία μας δεν είδαμε ότι ο κόσμος έχει αλλάξει. Οι εκδότες μας πρόσφεραν μια υπεραπλουστευμένη εικόνα του κόσμου και εμείς αρκεστήκαμε σε αυτή γιατί επιτέλους δεν θα σκεφτόμασταν. Και όταν και αυτό το κοσμοείδωλο κατέρρευσε μας παρέσυρε με τις πισίνες, τα κότερα, τις «δήθεν» ποδοσφαιρικές ομάδες, τα τριώροφα σπίτια μας με δύο κατοίκους μέσα και τις υπέροχες λαμπερές λαμαρίνες μας. Και στη θέση τους τι έμεινε; Πιστεύω ότι είμαστε ακριβώς στη θέση του αρρώστου που μόλις του ακρωτηρίασαν τα πόδια του. Δεν έχει ακόμη καταλάβει πως του λείπουν και προσπαθεί να ξύσει τις πληγές του αλλά συναντά το κενό.

Παραθέτω κάποιες γραμμές από το βιβλίο του Κώστα Αξελού, «Η μοίρα της σύγχρονης Ελλάδας», από τις εκδόσεις Νεφέλη.

Η σύγχρονη Ελλάδα στερείται παράδοσης. Ο Έλληνας έφηβος έχει παππού έναν «κλέφτη», έναν πολεμιστή ή ένα φιλήσυχο χωρικό. Ο ήχος των πατριωτικών και βουκολικών ασμάτων βουίζει αδιάκοπα στ’ αυτιά του. Κι όταν αληθινά ανοίγει τα μάτια του, βλέπει και το χωρικό και το ναυτικό και το στρατιώτη και τον άνθρωπο του λαού και τον πολιτικό και τον αστό, αλλά δεν βλέπει καθόλου μορφές. Έρμαιο μιας οιονεί ανατολίτικης και εν πάσει περιπτώσει μεσογειακής αμεριμνησίας, αισθάνεται παρ’ όλα αυτά και την έλξη του Βορρά στρέφοντας τα νότα στους Λατίνους, στρέφεται προς εκείνο που είναι γερμανικό, σκανδιναβικό και σλαβικό. Διαβάζει τους εθνικούς του συγγραφείς και ελάχιστα τους καταλαβαίνει, ενώ αντιθέτως καταβροχθίζει τους Ρώσσους μυθιστοριογράφους και τους Σκανδιναβούς δραματουργούς και μέσα από διάφορα φυλλάδια μυείται στην γερμανική σκέψη. Διαβάζει αναμφίβολα και γαλλική λογοτεχνία, αλλά την θεωρεί πάντοτε λογοτεχνία.

Είναι πολύ δύσκολο για τον έφηβο αυτό να διανύσει τον δρόμο της ωριμότητάς του. Θυμάται την παλληκαριά του παππού του και αφήνεται επίσης στα φώτα της μαρξιστικής μεταφυσικής. Καθώς δεν βρίσκει το δρόμο του, παραδέρνει, στρέφει με ελπίδα (και με απελπισία) το βλέμμα του προς ξένες κορυφογραμμές και πουθενά δεν συναντά κάποιον ο οποίος να τον οδηγήσει. Το δικό του έδαφος, που τόσο αγαπά, σείεται κάτω από τα πόδια του. Ο ουρανός του είναι γαλάζιος, αλλά δεν κατορθώνει να δει τον ορίζοντα. Η ψυχή του εφήβου αυτού είναι φλογερή, η καρδιά του είναι φλογισμένη, αλλά η σκέψη του δεν έχει κατεύθυνση. Ο ίδιος πιστεύει ότι είναι διαλεκτικός επειδή κακοποιεί τη λογική αρχή, της μη αντίφασης. Ο κόσμος του δείχνει το πιο αιματοβαμμένο πρόσωπο του, πράγμα που τον κάνει να σκοτώνει και να σκοτώνεται.

Οι σύγχρονοι Έλληνες μοιάζουν ανίκανοι να κατευθύνουν το δικό τους πεπερασμένο προς το άπειρο. Κι ούτε κατορθώνουν να μεταμορφώσουν την θλίψη των τραγουδιών τους σε λόγια της αγωνίας. Η γλυκύτητα της ζωής, οι χαρές της γιορτής δεν ορθώνονται σε μορφές της Χαράς, επειδή λείπει ο στοχασμός. Ακόμη και μια παράξενη χαρά της ζωής μπερδεύεται κατά περίεργο τρόπο με μια ορισμένη μελαγχολία, κι όλα αυτά φτιάχνουν μια ατμόσφαιρα γεμάτη μεν απελπισία αλλά φτωχή σε ένταση, χωρίς εμβέλεια οικουμενική.

Τετάρτη, 9 Φεβρουαρίου 2011

Το φορολογικό νομοσχέδιο ως «παιχνίδι» εμπιστοσύνης

Για τους πολλούς τα οικονομικά ειναι θέματα που αφορούν "κάποιους" για δε τα φορολογικά πολύ πιθανόν να αφορούν τους τηλεθεατές πρωϊνών εκπομπών. Αναρτώ αυτό το κείμενο όμως για όλους όσους ενδιαφέρονται για το πώς ένα κείμενο παράγει λογικές αρχές και μπορεί να αποτελεί υπόδειγμα λόγου έστω κι αναφέρεται για φορολογικά θέματα, ίσως και για αυτό.


Του Δ.Κ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ

Συνήθως πιστεύουμε ότι οι κοινωνίες είναι «αυτό που τις κάνουν οι νόμοι τους».

Ομως καλύτερα θα ήταν να πιστεύουμε ότι οι κοινωνίες είναι αυτό για το οποίο τις «προετοιμάζουν εκ των προτέρων να γίνουν τα συναισθήματα, οι πεποιθήσεις, οι ιδέες και οι συνθήκες της καρδιάς και το πνεύμα των ανθρώπων που τις διαμορφώνουν...» (Α. de Tocqueville). «Οι φόροι βέβαια είναι η τιμή του πολιτισμού» και πάρα πολλοί οικονομολόγοι προσπάθησαν να συσχετίσουν μια βέλτιστη φορολογική θεωρία με τη λειτουργία ενός «μηχανισμού» κοινωνικής ευημερίας.

Η «προοδευτική» φορολόγηση του εισοδήματος (πρότυπο μοντέλο Sir James Alexander Mirrless - 1996 Νόμπελ Οικονομίας) είναι στην ουσία η οικονομική έκφραση της ιδέας της ισότητας. Ομως, από το 2007 ο Emanuele Canegrati (Canegrati's formulae) έδειξε ότι, αν περάσουμε στην παραδοχή ότι οι κυβερνήσεις δεν επιδιώκουν τη μεγιστοποίηση της κοινωνικής ευημερίας αλλά το πώς θα κερδίσουν τις επόμενες εκλογές, παρατηρείται εν πολλοίς μια νέα ισορροπία.

Οι φορολογικοί συντελεστές είναι χαμηλότεροι για τις πιο ισχυρές ομάδες της «κοινωνίας των πολιτών» παρά για τις ασθενέστερες και φτωχότερες [βλ. και Canegrati, Emanuele (2008), in Papanikos, Gregory Τ., Applied Economic Research, Athens, pp. 299-314, - ATINER]. Κάποιος θα μπορούσε να ερμηνεύσει με αυτόν τον τρόπο, φέρ' ειπείν, την οριζόντια φορολόγηση των συντάξεων ή την αποστροφή «μαζί τα φάγαμε» και, από την άλλη, το ως αντίδραση εκδηλούμενο κίνημα του «δεν πληρώνω», όχι ως «ανυπακοή», αλλά ως μη παραχώρηση της «ατομικής αδυναμίας» στο κράτος. Η άποψη φυσικά ότι η δημοκρατική φορολογία νομιμοποιείται επειδή ακριβώς επιβάλλεται από μια δημοκρατική πολιτεία «απορρίπτεται από εκείνους που ισχυρίζονται ότι όλες οι μορφές διακυβέρνησης, όπως η δημοκρατία, μπορεί να είναι καταπιεστικές».

Σήμερα επίσης η γερμανική άποψη πιέζει ώστε να «περάσει» η δική της θέση περί ελλείμματος στα Συντάγματα των κρατών της Ε.Ε. Από την άλλη πλευρά, εάν δούμε λίγο παλιότερα, ο Francis Beverly Biddle (1886-1968), μεταφέροντας τη γνώμη του Oliver Wendell Holmes, Jr. (1841-1935), έγραφε ότι «ένα Σύνταγμα δεν έχει σκοπό να ενσωματώσει μια συγκεκριμένη οικονομική θεωρία», ίσως γιατί ο Biddle ήταν ο επικεφαλής Αμερικανός δικαστής στη δίκη της Νυρεμβέργης ή ίσως γιατί ο Holmes υπηρέτησε επί 30 χρόνια ως δικαστής στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ και ήξεραν τι σημαίνει η επιβολή μιας και μοναδικής ομοιόμορφης άποψης.

Τώρα πλέον εμείς σπάνια προσέχουμε τους παλιότερους, θεωρώντας πιθανώς ότι τα προβλήματα φορολόγησης είναι μόνο προβλήματα κοινωνικής μηχανικής (όρος του Kevin David Mitnick), ένα ιδιότυπο «con game», ένα παιχνίδι εμπιστοσύνης, που δημιουργεί δική του διάλεκτο - λέτε να τοποθετήσουμε, μέσα στο πλαίσιο της δημιουργίας νέας διαλέκτου, τις αλλαγές ονομάτων υπουργείων και μετά την ξανα-αλλαγή τους, τις αλλαγές τοποθεσιών των γραφείων των κομμάτων εξουσίας ή θα ήταν υπερβολή; Το νέο όμως είναι ότι, μεταξύ των ελαχίστων πολιτών που ακόμα και σήμερα υπερασπίζονται ιδεολογικές αρχές, κυριαρχούν πλέον οι «swing voters», οι «ψηφοφόροι της κούνιας», που μετακινούνται προς το ένα ή το άλλο κόμμα ανάλογα με την ικανοποίηση των ατομικών συμφερόντων ή των συμφερόντων της ομάδας στην οποία ανήκουν. Συνήθως αυτό που συμβαίνει (Single-Mindedness theory-SMT) είναι ότι «οι ομάδες που μπορούν να επικεντρωθούν σε έναν ελάχιστο αριθμό θεμάτων αποκτούν μεγαλύτερη πολιτική δύναμη και συνήθως παίρνουν αυτό που θέλουν» σε σχέση με τον πολίτη που ενδιαφέρεται για το καλό της χώρας του γενικά (βλ. σχετικά βαθμό ομοιογένειας ατόμων με πολιτικές προτιμήσεις: Casey Β. Mulligan, Xavier Sala-i-Martin. Βλ. επίσης το σχετικό «σύνθημα» Ρέππα εσχάτως τροποποιημένο: «Δεν κουνάμε ποτέ το δάκτυλο στους εργαζόμενους, ταυτοχρόνως απαιτούμε κι εκείνοι να μη δείχνουν τη γροθιά τους στην ελληνική κοινωνία»).

Στο τέλος βέβαια, συναινούντων και των πολιτικών, καταλήγεις να μη ζεις σε μια κοινωνία πολιτών αλλά σε μια κοινωνία συντεχνιών. Υπάρχουν αντιρρήσεις για το νέο φορολογικό, όμως εκτός των κοινότοπων (ανάπτυξη, πάταξη της φοροδιαφυγής, συνεχείς αλλαγές κ.λπ.), καλό θα ήταν να επιδιωχθεί και η βελτίωση σε σχέση με την παραγωγή από τον ίδιο το νόμο -«νεκρού κόστους»- εξαιτίας της πολυπλοκότητάς του. Ατελείωτες πληρωμένες φορολογικές συμβουλές για την εφαρμογή του, συμβουλές δικηγόρων, ένα μη προσδιορισμένο και συνεχώς αυξανόμενο «κόστος συμμόρφωσης». Τα απλά πράγματα είναι κυρίως τα σημαντικά, ο διάβολος -ως γνωστόν- κρύβεται στη λεπτομέρεια.