Σάββατο, 15 Μαΐου 2010

Πήλιο: «Καλλικράτης» vs Κένταυρος Χείρων; («Ακουσα Χείρων, ότι θεός όντας πεθύμησες να πεθάνεις»)*


Του Δ.Κ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ


Το θέμα το σημερινό αφορά τους δήμους του Πηλίου, κυρίως γιατί η ανάπτυξη είναι στοιχείο συνταιριασμένο με την ιστορία κάθε τόπου, τη μυθολογία του και την πραγματικότητά του, η οποία παράγει στοιχεία ενότητας και εσωτερικής συνοχής που μόνο κακό φέρνουν όταν διασπώνται.

Αλλά επίσης είναι και ένα ενθύμημα του μυθικού «θετού πατέρα και δασκάλου» της ανθρωπότητας Κενταύρου Χείρωνος , ο οποίος, αρνούμενος την αθανασία, «απελευθέρωσε ένα άλλο σύμβολο της γνώσης -τον Προμηθέα- τον Τιτάνα που έδωσε στους ανθρώπους τη φωτιά».

Αρνούμενος την αθανασία αυτός ο δάσκαλος του Ασκληπιού, του Αχιλλέα και τόσων άλλων, ο γιος του Κρόνου και της νύμφης Φιλύρας, μόνος του «γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ της φύσης και του πολιτισμού». Το χάσμα που αφήνουμε εμείς οι επίγονοι να ανοίγεται...

Συνήθως κάθε μορφή αποσκίρτησης από την κυρίαρχη συναίνεση, αναφέρει ο Jacques Ranciere, ονομάζεται λαϊκισμός. Αλλά, όπως λέγει ο ίδιος, «λαϊκισμός» είναι «το βολικό όνομα στο οποίο υποκρύπτεται η οξυμμένη αντίφαση ανάμεσα στη λαϊκή νομιμότητα και στην επιστημονική νομιμότητα, η δυσκολία της κυβέρνησης της επιστήμης να αποδεχθεί τις εκφάνσεις της δημοκρατίας». Στην παλιά Ελλάδα λοιπόν το «μέγα Πήλιον» (Σιμωνίδης) αποτελούσε πάντα μια ενότητα. Μάλιστα δύο φορές ο Ομηρος χρησιμοποιεί τη λέξη «εινοσίφυλλον» για να περιγράψει περιοχές με δάση: «Την πρώτη φορά για την Ιθάκη και τη δεύτερη για να απεικονίσει το Πήλιο... το βουνό των τρεμάμενων φύλλων (Ιλιάδα, Ραψωδία β')». Την εικόνα του αέρα που φυσούσε μέσα από τα πυκνά του δάση. «Εινοσίφυλλον» λοιπόν και όχι μόνο αυτό, αλλά οι θεοί ακούμπησαν την Οσσα στον Ολυμπο και απάνω στην Οσσα το Πήλιο, για να είναι ο ουρανός «αμβατός». Για να έχει ο άνθρωπος τρόπο να «ψαύει» τον ουρανό για να έχει «πρόσβασιν επί τον ουρανόν». Και ο Ερμής, απαντώντας στον Χάροντα που θεωρούσε απίθανη μια τέτοια μεγαλουργία, έλεγε: «Ο δε γεννάδας Ομηρος από δυοίν στίχοιν αυτίκα ημίν αμβατόν εποίησεν τον ουρανόν, ούτω ραδίως συνθείς τα όρη».

Σήμερα με τον «Καλλικράτη» -ή καλύτερα με το όνομα του Καλλικράτη, γιατί ο παλιός Ελληνας αρχιτέκτονας δεν θα σκεφτόταν μια τέτοια «ασέβεια»- το μισό Πήλιο προς τη μεριά του Βόλου εντάσσεται στον αστικό ιστό παύοντας να είναι βουνό ή ορεινός δήμος επί το νεοελληνικότερον. Το υπόλοιπο διατηρεί τον ορεινό του χαρακτήρα. Τα μπροστινά του χωριά προς τον Βόλο, όπως ο Δήμος Πορταριάς (Πορταριά υψόμετρο 650 μέτρα, Κατηχώρι υψόμετρο 450 μέτρα, Σταγιάτες υψόμετρο 340 μέτρα, Αλλη Μεριά κ.λπ.) δεν ενώνονται με τη Ζαγορά - Μούρεσι (Ζαγορά υψόμετρο 400 μέτρα, Μούρεσι υψόμετρο 400), των οποίων ο νέος δήμος, όπως λέει το σχέδιο «χαρακτηρίζεται ως ορεινός», αλλά με την αστική περιοχή του Βόλου-Νέας Ιωνίας. Μια καθαρά ορεινή αγροτική και τουριστική περιοχή -αν εξαιρέσεις το κάτω της άκρο, την «Αλλη Μεριά», επίσης αγροτική και τουριστική περιοχή- παύει να ορίζεται ως τέτοια και προσαρτάται στον αστικό ιστό διασπώντας την πολιτιστική, παραγωγική και πραγματική ενότητα του Πηλίου. Ενος βουνού «ανεμοσφάραγου» (Πίνδαρος), για τους ανέμους που συνταράσσουν τα δάση του, «υλήεν», για την πλούσια ξυλεία του, «αιπύ», για τους ψηλούς γκρεμούς του (Ησίοδος) και «πολυφάρμακον» για την ποικιλία των βοτάνων του (Ηρακλείδης). Αν θυμηθούμε δε και τον Γ. Δροσίνη που έγραφε στον ύμνο του για το Πήλιο «η πλάση η παντοδύναμη κι' απόνετη μητέρα», «μάζεψε από όλα τα βουνά τη μοιρασμένη χάρη, Την έσμιξε και σ' έπλασε, Βουνό βουνών καμάρι», ίσως αναλογιστούμε την επιχειρούμενη διάσπαση της αρμονίας του. Δήμοι με χαρακτηριστικά διαφορετικά και παράδοση ξεχωριστή εμπλέκονται, ενώ η νέα αρχιτεκτονική του «Καλλικράτη», η οποία στηρίζεται στην ανάγκη «σχεδιασμού και υλοποίησης» της περιφερειακής ανάπτυξης, φαίνεται να θεωρεί ότι μια ορεινή αγροτική περιοχή μπορεί να έχει «κοινό τρόπο επιχειρηματικότητας» με μια πεδινή, αστική, βιομηχανική και τουριστική περιοχή. Και από τη μια μεριά θεωρείται ορεινός ο δήμος με υψόμετρο 400 μέτρων, ενώ δεν θεωρείται ορεινός ο δήμος που περιλαμβάνει χωριά με υψόμετρο 650 μέτρων. Οχι, είναι κάμπος και αστική περιοχή.

Ο «Καλλικράτης» μπορεί να χαρακτηρισθεί μια πραγματικά φιλόδοξη προσπάθεια αναδιάρθρωσης της χώρας, αλλά φυσικά όταν ένα σχέδιο «προτείνεται» σε μια δημοκρατική πολιτεία δεν μπορεί να έχει τα χαρακτηριστικά της πολιτικής μοναδικότητας. Η ανάπτυξη αποτελεί ασφαλώς καθήκον μιας σύγχρονης κυβέρνησης, λαμβάνοντας ωστόσο υπόψη την ιδιαίτερη σύνθεση της πολιτιστικής και ιστορικής παράδοσης ενός τόπου. Είναι κατανοητό ότι η αναγκαιότητα μπορεί να επιτάσσει απόλυτες λύσεις οργάνωσης, όμως και αυτές οι απόλυτες λύσεις δεν μπορεί παρά να βασίζονται σε αυτό που συνήθως λέγεται «αξιοποίηση των τοπικών και περιφερειακών συγκριτικών πλεονεκτημάτων». Ποια προσαρμογή λοιπόν γίνεται στις ανάγκες της πράσινης ανάπτυξης, όταν ένας ουσιαστικά ορεινός δήμος με αμιγώς γεωργικό και τουριστικό χαρακτήρα και δικιά του ντοπιολαλιά, αντί να ενωθεί με δήμους του ιδίου τύπου ενώνεται με δήμους αστικού χαρακτήρα, «αστικοποιείται» για να χρησιμοποιήσουμε «σύγχρονη ορολογία». Σαν να ενώνεται ο Δήμος Πειραιά με την Πάρνηθα και να ισχυριζόμαστε ότι αποτελούν μια ενότητα ανάπτυξης... Και τότε θα λέμε π.χ. «αν η πρόοδος δεν προοδεύει τούτο οφείλεται στους καθυστερημένους;».

Οι ανύπαντρες κοπέλες του Πηλίου παρακαλούν τον Αγιο Θεόδωρο να τους δείξει τη μοίρα τους, ποιον άνδρα θα πάρουν λέγοντας: «Αγι' μ' Θόδουρι μ' καλέ μ'/ κι καλέ μ' θαυματουργέ μ'/ απ' την έρημου πιρνάς/ κι τις μοίρες χιριτάς/ αν εύρεις κι τι μοίρα μου/ να τηνε χαιριτήσεις/ Πλιένουμε δε σκουπίζουμι/ να 'ρθει να μι σκουπίσ'./ Βράζου στάρι κι κριθάρ'/ στ' Αη-Θουδουριού τη χάρ'/ κι όποιους είνι να μι πάρ'/ να 'ρθει να τουν 'δω του βράδ'». Εμείς εν συνόλω να παρακαλέσουμε να μάθουμε κατά πού κουρουκλάν' οι κουτσιμπάνες τ'ς αυτοδιοίκησ' ή τι τέξεται η Γιάνν'ς η Ραγκούσ', κατά την πηλιορείτικη ντοπιολαλιά; Και βέβαια μετέπειτα ούτως ή αλλέως θα το διασκεδάσουμε με πηλιορείτικα συρτά, αν βρούμε καμιά από τις εκπομπές του Παύλου Γεραμάνη ή τον δίσκο της «Λύρας», «Τα Πηλιορείτικα», που έχει εξαντληθεί πια.

Στην ουσία εκείνο που κανείς αποζητά είναι να διατηρηθεί ο συμβολισμός του βουνού, που θα χαθεί στον αστικό ιστό. Το πουκάμισο του Κένταυρου που γλιστρά ανάμεσα στα φύλλα να τυλιχθεί στο κορμί μας, να βρούμε τα νερά του βουνού, που έλεγε ο Σεφέρης. «Εχοντας για δάσκαλο ένα πλάσμα μισό ανθρώπινο και μισό θηρίο, που σημαίνει ότι μαθαίνει κανείς πώς να χρησιμοποιεί τη μία και την άλλη φύση, και ότι η μία δίχως την άλλη δεν μπορεί να διαρκέσει».


* Διάλογος Μενίππου και Χείρωνος


Φοβάμαι οτι ευαισθησίες σαν κι αυτές ανήκουν στην ου- τοπία. Καθώς επιλέγεται ότι είναι χρηστικό και δυστυχώς οι ευαισθησίες η αίσθηση της ιστορίας ως καθ' όλον σώμα δεν αφορά παρά τους ξένους (με την έννοια της διαχείρίσης κοινών εννοιών) εις τους οποίους ως φαίνεται ανήκωμεν κ. Παπαϊώαννου.


Δεν υπάρχουν σχόλια: